Aleksander Wielki

Aleksander Wielki zasłynął jako wielki mocarz i świetny strateg. Znanych jest też wiele legend o jego czynach. Konieczne przeczytaj, jakim człowiekiem był Aleksander Wielki. Jeszcze dziś poznaj legendy o nim i zobacz, z czego zasłynął Aleksander Macedoński.

Aleksander Wielki (starogr. Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας Aleksandros ho Megas), zwany też Aleksander III Macedoński (starogr. ἈAλέξανδρος ὁ Τρίτος ὁ Μακεδών, Aleksandros ho Tritos ho Makedon). Urodził się 19-20 lipca 356 r. p.n.e. w miejscowości Pellia (ówcześnie stolica starożytnej Macedonii, obecnie Grecja), a zmarł 10 czerwca 223 r. p.n.e. w Babilonie, mając zaledwie 32 lata. Jego ojcem był Filip II, który zreformował i stworzył potęgę Macedonii, ujarzmiając większość Grecji. Natomiast matką była Olimpias, córka króla Epiru Neoptolemosa I. Aleksander Wielki z dynastii Arqeadów i został najsłynniejszym królem Macedonii zaledwie w wieku 20 lat i panował w latach 336-323 p.n.e.

Odziedziczył po ojcu silne państwo i dobrze zorganizowaną, doświadczoną armię. Niedługo potem w wieku 25 lat został też faraonem egipskim, a w wieku 30 lat władcą całego ówcześnie znanego świata, sięgającego od Persji przez Afganistan, do Indii. Aleksander Wielki jest uważany przez historyków za jednego z najwybitniejszych strategów, władców i zdobywców w historii ludzkości. Jego panowanie jest granicą między dwiema starożytnymi epokami – starszym okresem klasycznym (okres dziejów starożytnej Grecji od wojen perskich, do śmierci Aleksandra) i młodszą epoką hellenistyczną zwaną też aleksandryjską (trwała do rzymskich podbojów i zdobycia Egiptu Ptolemeuszy).

 

Aleksander Wielki największe dokonania

Aleksander Macedoński ujarzmił nieokiełznane dotąd greckie miasta zwane polis i kontynuował ekspansję dalej, wedle pierwotnych zamysłów ojca Filipa II. W 334 r. p.n.e. zaatakował Persów w Azji Mniejszej, łamiąc ich potęgę i zdobywając w ciągu 10 lat. Odniósł wtedy serię wielkich zwycięstw, z których za najsłynniejsze uznaje się bitwy pod Issos i Gaugamela. Po zdobyciu całej Persji w 327 r. p.n.e. ruszył na podbój Indii. Tam również odnosił zwycięstwa, jednak musiał ogłosić odwrót z powodu niezadowolenia i grożącego w armii buntu. W trakcie szykowania się do kolejnych wypraw wojennych Aleksander Macedoński zmarł jednak młodo w Babilonie, pozostawiając ogromne imperium ciągnące się ze wschodu na zachód aż na ok. 5 tys. km.

Po jego śmierci, na krótko na tronie posadzono jego lekko upośledzonego psychicznie brata Filipa Arridajosa, jednak wkrótce został zabity i rozgorzały krwawe walki pomiędzy dowódcami armii macedońskiej, nazywanymi diadochami. Doprowadziło to do ponownego podziału ogromnego państwa na kilka mniejszych królestw. Całe dzieło Aleksandra Wielkiego zapoczątkowane przez jego ojca Filipa II zostało tym samym zaprzepaszczone. Jedynie Aleksander jako genialny strateg potrafił toczyć zwycięskie bitwy, z których żadnej nie przegrał – m.in. z Trakami. Persami, Ilirami i Hindusami. Nie baczył na własną prywatę, lecz tworzył wizję silnego państwa. Walczył w oparciu o zdyscyplinowaną i wierną piechotę zwaną falangą oraz ciężką macedońską jazdę zwaną hetajrach. Odrzucił również tradycyjny podział na Greków i barbarzyńców, jednakowo traktując Macedończyków, lojalnych Persów i innych.

Aleksander Wielki jadący rydwanem
Aleksander Wielki jadący rydwanem Skopje, Macedonia

Aleksander Wielki narodziny i dzieciństwo

Aleksander Macedoński urodził się w 356 r. p.n.e., dokładnie „6 dnia ateńskiego miesiąca Hekatombajon”, co w naszym kalendarzu stanowi 19-20 lipca. Jego ojciec Filip II oblegał akurat Potidaję w Koryncie i w jednym dniu otrzymał trzy dobre wieści: 1) że armia macedońska zwyciężyła Illirów, 2) jeden z jego koni wygrał zawody konne w Olimpii, 3) żona Olimpias urodziła mu syna. Z inną żoną Filip II miał też drugiego syna Filipa Arridajosa, ale był on lekko upośledzony psychicznie, więc na następcę wyznaczono Aleksandra. Aleksander miał też kilka lat młodszą siostrę Kleopatrę. Po urodzeniu wychowywała go mamka Lanike, siostra Klejtosa Czarnego, jego późniejszego towarzysza wojennych wypraw.

 

Aleksander Wielki – edukacja

Wychowawcą Aleksandra z rozkazu matki Olimpias został jej krewny Leonidas, a także wielu innych nauczycieli, np. Lizymach. Ulubionym autorem książek czytanych przez Aleksandra był Homer. Aleksander Macedoński starał się później naśladować i dorównać bohaterom Iliady i Odysei, w tym zwłaszcza Achillesowi. Uczył się też jazdy konnej i posługiwania bronią. Wiadomo też, że był bardzo dojrzały emocjonalnie, ambitny, ciekawy świata i przekonany o swojej wartości. Był też bardzo silny i sprawny fizycznie, choć miał jednocześnie lekceważący stosunek do uprawiania sportu, np. zmagań atletycznych. Wolał czytanie, nauki i sztukę. Najbardziej znaną z jego dzieciństwa jest anegdota o poskromieniu nieujeżdżonego dotąd konia Bucefała (gr. Boukephalos czyli „głowa wołu”), co zrobił ponoć już w wieku 8 lub 12 lat (źródła historyczne różnie to ujmują).

Koń ten służył mu potem, jako wierzchowiec również na polu bitwy i jeden z najbliższych przyjaciół. Aleksander nazwał nawet na jego cześć jedno z miast, które zbudował nad Hydaspesem w Indiach (Bukefala). W 343/342 p.n.e. Filip II zatrudnił dla syna nowego nauczyciela – słynnego filozofa Arystotelesa. Uczył on młodego Aleksandra w mieście Mieza na południu Macedonii m.in. literatury greckiej, polityki, etyki, medycyny, dialektyki. Ponoć wywarł przy tym bardzo silny wpływ na Aleksandra, o czym pisali ówcześni kronikarze. W czasie edukacji w Miezie, wraz z Aleksandrem kształcili się też inni młodzi arystokraci macedońscy, wybrani przez jego ojca. Wielu z nich zostało potem jego najbliższymi druhami i współpracownikami, m.in. Hefaistion, Leonnatos, Perdikkas, Klejtos Czarny, Kassander.

Pomnik Aleksandra Wielkiego

Aleksander Wielki  walki i podboje

Aleksander uczestniczył w wyprawach wojennych ojca Filipa II, w tym m.in. w bitwie pod Cheroneją w 338 r. p.n.e. Gdy jego ojca zamordowali spiskowcy, Aleksander sam objął władzę w 336 r. p.n.e. i kontynuował zwycięską politykę. Zaczął od odnowienia przymierza z Grekami, zostając hegemonem Związku Korynckiego i naczelnym wodzem wyprawy przeciw Persji w Azji Mniejszej. Wiosną 334 p.n.e. Aleksander Wielki mając 30 tys. piechoty i 5 tys. jazdy ruszył bić się z armią ówczesnego króla Persów Dariusza III Kodomanusa. Aleksander szybko pobił Persów nad rzeką Granikiem i zdobył potem stopniowo wszystkie miasta zachodniej Azji Mniejszej (np. Efez, Milet, Sardes, Halikarnas). Potem jesienią 333 r. p.n.e. przekroczył góry Taurus i stoczył słynną zwycięską bitwę pod Issos, rozbijając wojska Dariusza III i skierował się na południe.

Po 7-miesięcznym oblężeniu zdobył tam m.in. fenickie miasto Tyr, a potem bez walki zajął Egipt, okrzyknięty wybawicielem z perskiej niewoli. W 332 r. p.n.e. założył słynne miasto Aleksandrię i koronował się na faraona Egiptu. Następnie wiosną 331 r. p.n.e. dotarł do Mezopotamii i ostatecznie pokonał Persów pod Gaugamelą, zajmując też Suzę, Babilon i Persepolis. Po śmierci Dariusza III (330 p.n.e.) sam ogłosił się jego następcą, przejmując też zwyczaje perskie, co zjednało mu podbitych miejscowych. Kolejne podboje robił na ziemiach obecnego Afganistanu i północno-wschodniego Iranu (lata 329-327 p.n.e.), a od wiosny 327 r. p.n.e. również w Indiach, docierając do rzeki Indus. Tu jednak jego wojska zbuntowały się i musiał ogłosić odwrót.

 

Losy imperium po śmierci Aleksandra Wielkiego

Po powrocie z Indii Aleksander Macedoński czynił przygotowania do podboju Arabii, Kartaginy, Italii i ostatnich znanych krajów za Słupami Heraklesa. Zmarł jednak nieoczekiwanie w wieku zaledwie 32 lat w Babilonie. Po jego śmierci imperiów rozpadło się na kilka wojujących ze sobą części, czemu winni byli jego zachłanni dowódcy diadochowie.

 

Aleksander Wielki ciekawostki

Jego biografie pisali już współcześni, m.in.: Diodor Sycylijczyk, Kurcjusz Rufus, Plutarch, Arrian. Aleksander Wielki jest też bohaterem wielu legend. Znany był też na Wschodzie jako Iskander Dzoul-Garnein, czyli Aleksander Dwurogi. Legenda o Aleksandrze Wielkim była modna od średniowiecza i dotarła nawet do Polski, o czym pisał Wincenty Kadłubek, usiłując połączyć historię Aleksandra z dziejami Polski. W 333 r. p.n.e. wyrocznia w Egipcie wyjawiła Aleksandrowi, że jest rzekomo synem samego Zeusa, w co ten z czasem uwierzył i zaczął rozgłaszać, że jest półbogiem, z czego bardzo sobie drwiono. Aleksander Macedoński miał też związki z mężczyznami, jak twierdzą historycy. Jego kochankiem był m.in. najbliższy przyjaciel Hefajstion i eunuch Bagoas, podarowany mu przez perskiego generała.

Wieloletnie związki homoseksualne Aleksandra miały też być powodem troski o spłodzenie przez niego następcy tronu, o czym już w starożytności pisał rzymski historyk Kwintus Kurcjusz Rufus. Kilka miesięcy po śmierci Aleksandra, jego żona Roksana (poślubiła go w 327 p.n.e.) urodziła mu jednak syna Aleksandra IV. Z wieloletnią kochanką Barsine miał też prawdopodobnie syna Heraklesa (ur. ok. 327 r. p.n.e.). Dziwna była śmierć Aleksandra po kilkunastu dniach nieznanej choroby. Podejrzewa się, że otruli go właśni dowódcy, lub było to przedawkowanie leku z białej ciemiężycy. Prawowity syn Aleksandra, Aleksander IV nie przeżył długo. Roksana wraz z nim schroniła się w Macedonii u teściowej Olimpias, gdzie jednak w 311/310 r. p.n.e. zamordowano ich z polecenia Kassandra, jednego z dawnych dowódców i przyjaciół Aleksandra Wielkiego.

Leave a Comment